راديومانيا

... و نوبل ادبی رسید به «حرف نزن»!
نویسنده : احمد نادمی - ساعت ۱:٤۳ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/٧/٢٤
 

اگر به پایگاه اینترنتی بنیاد نوبل بروید، می توانید وصیتی را که آلفرد نوبل برای اهدای جایزه در پنج حوزه بخوانید. یکی از حوزه ها، ادبیات است که مخترع دینامیت به یاد روزی که خود نیز داستان می نوشت خواسته که به نویسنده ای برسد «که چشمگیرترین اثر را در مسیری ایده آل در حوزه ی ادبیات تولید کرده باشد». در همان اولین سال (یعنی اولین سال از قرن بیستم)، جایزه را به شاعری فرانسوی به نام «سولی پرودوم» دادند. همان زمان صدای اهالی ادبیات در آمد که وقتی «تولستوی» کبیر هست این شاعر فرانسوی چه کار چشمگیرتری از، مثلا، «جنگ و صلح» یا «آنا کارنینا» تولید کرده که مستحق جایزه بوده؟! حالا بگذریم از غول هایی چون «آنتوان چخوف» که در اوج فعالیت های ادبی و هنری خود بودند. در همان فرانسه، یکی از مهمترین و تاثیر گذارترین نویسندگان قرن بیستم، یعنی «مارسل پروست» مورد توجه آکادمی نوبل قرار نمی گیرد.

تا امروز، با اعلان برنده، مناقشه ی انتخاب نیز آغاز می شود. بنیاد نوبل کارنامه ی پرباری در غافلگیر کردن مخاطبان جهانی برای خود ساخته است!  

در طول سده ای که از اهدای نوبل ادبی می گذرد، بارها این پرسش مطرح شده که آکادمی نوبل با چه معیاری برندگان ادبی اش را انتخاب می کند؟ پرسشی که پاسخ خود را فقط با گمانه زنی ها، و در نتیجه بی اتهام هایی چون سیاست زدگی دریافت کرده است. در همین یکی دو ساله عملکرد بنیاد نوبل بر نادیده گرفتن اتفاقات تعیین کننده ی جهانی و نویسندگانی که نسبتی با این اتفاقات دارند استوار بوده. نمونه ی بارز این ادعا، ماجرای بهار عربی و چشم پوشیدن از نامزد چندین ساله ی نوبل ادبی، «ادونیس» شاعر سوری است.

به نظر می رسد که مشی آکادمی نوبل بیش از آن که ادبیات را در منظر توجه قرار دهد خود آکادمی را پیش چشم می کشد که در عصری که تبلیغات رکنی از ارکان ابقای نهادهای اجتماعی است دستاورد کمی نیست.

امسال هم نوبل «هوراکی موراکامی» نویسنده ی مشهور ژاپنی را کنار گذاشت و با انتخاب «مو یان»، نویسنده ی چینی، در واقع بنیاد نوبل را به نمایش گذاشت. نویسنده ای که شهرتش را به اقتباس هایی که «ژانگ ییمو» از داستان هایش کرده مدیون است. «ذرت سرخ» که در 1987 جایزه ی فستیوال برلین را برد اقتباس سینمایی رمانی با همین نام از «مو یان» است که سبب ترجمه ی داستان های این نویسنده چینی به انگلیسی شده. آیا «ذرت سرخ» چشمگیرتر است یا «کافکا در کرانه» ی موراکامی؟

«مو یان» اسمی مستعار است. نام واقعی این نویسنده، «گوآن مویه» است. او در دانشگاه هنگ کنگ معنای نام مستعارش را بیان کرد. معنایی که پاسخی تلویحی به پرسش ماست: «مو یان» یعنی «حرف نزن!»